nav icon

blog

Help! Mijn kind kan en wilt niet lezen!

Ik krijg vaak deze vraag via Facebook en mail. Wat als je kind niet wilt of kan lezen? Wat doe je dan? Hoe pak je dat aan? Hoewel dit een zeer persoonlijk onderwerp is, ga ik proberen om het hier te veralgemenen. Vragen en/of opmerkingen steeds welkom via mail of Facebook. Even een randopmerking: ik ga hiervan uit dat medische oorzaken uitgesloten zijn. Dat is een vereiste om te kunnen leren lezen en schrijven en dus de eerste stap. Onderstaande kan je ook toepassen op andere leergebieden.

Wat is er aan de hand?
We verwachten dat elk kind kan leren lezen en schrijven tegen december van het eerste studiejaar. Dat is immers wanneer het gemiddeld kind het kan. Kinderen die er dan nog niet in slagen worden als laatbloeiers gezien en krijgen vaak extra oefeningen mee naar huis. Helaas werkt dit bij slechts een klein percentage. Waarom? Omdat het kind niet klaar is.
Bij een baby is het vanzelfsprekend dat de ontwikkeling op eigen tempo gebeurt, maar zodra een kind op school zit, moet het kind de gemiddelde ontwikkeling volgen. Is het trager? Dan is er een probleem en moet er ingegrepen worden. Mijn ervaring is echter dat kinderen zich op eigen tempo blijven ontwikkelen. Ja, er zijn gemiddelden, maar dit betekent dat er kinderen zijn die sneller zijn en kinderen die trager zijn. Wanneer we van deze aanname vertrekken, is er helemaal geen probleem: het kind zal later leren lezen. Dit geeft echter wel problemen op school: daar moet het kind mee. Daarom moet het leerproces versneld worden.

Dit versnellen kan je vergelijken met het trainen van bijvoorbeeld de beenspieren van een baby om het kind te leren staan: je grijpt in in een natuurlijk proces en probeert het te versnellen. Werkt het? Ja! Is het gezond? Ja en nee.
Ja, het is gezond omdat het kind dan meekan met de leeftijdsgenoten en zich niet uitgesloten voelt. Het voelt zich niet minder, maar gelijke. Nee, omdat we ingrijpen in een natuurlijk proces. Hierdoor zal het leerproces anders verlopen en anders beheerst worden. 
Wat moeten we dan doen? Je kan niet verwachten van de school dat het kind tot 3de studiejaar mag wachten met leren lezen. Dat is immers de gemiddelde leeftijd waarop laatbloeiers leren lezen (gemiddeld!). Dat is niet haalbaar. Als een kind naar school gaat, is een aangepaste begeleiding om op niveau te geraken vereist. Als je het leerproces natuurlijk wilt laten verlopen, heb je als ouder geen andere keuze dan thuisonderwijs of aangepast onderwijs. Maar is dat wel haalbaar?

Wie is het kind?
Deze vraag is ontzettend belangrijk. Het geeft de sleutel tot waarom het kind niet wilt leren lezen. Hoe staat het kind in het leven? Wat is er belangrijk voor het kind? Waar wilt het kind naartoe? Hoe leert het kind? Wat leert het kind? Heeft het kind emotionele of andere problemen?
In deze fase combineer ik observatie met gesprekken. Kinderen houden niet van lang stilzitten en vragen beantwoorden. Daarom gebruik ik vaak tools die aansluiten bij het kind om kennis te maken met het kind. Dit kan de klassieke praatpop zijn, maar evengoed samen schilderen of boetseren of spelen met letters. Er zijn geen vaste regels. Het doel is het kind leren kennen en het probleem vast stellen. Waarom wilt dit kind niet leren lezen? Is het een laatbloeier? Heeft het faalangst? Of ziet het het nut van leren lezen niet in? Of is er een ander reden?

Wat is het probleem?
Zodra ik het kind ken kan ik het probleem duidelijk definiĆ«ren en naar de oorzaken zoeken. Bij laatbloeiers zien we bijvoorbeeld dat ze op meerdere domeinen later zijn. Bij kinderen met faalangst zien we dit ook terugkomen binnen andere domeinen. De aanpak van deze problemen is verschillend hoewel het resultaat gelijk is. Bij faalangst helpt het niet om het kind extra oefeningen te blijven geven: de kans is dan zelfs groot dat het kind minder durft. Dan moeten we werken aan het zelfvertrouwen. Zodra het zelfvertrouwen opgekrikt is, leert het kind razendsnel. 

Wanneer is mijn kind dan wel klaar?
De meeste kinderen die niet kunnen lezen tegen het einde van het eerste leerjaar zijn laatbloeiers. Dan rijst de vraag: wanneer is mijn kind klaar? We kunnen toch moeilijk tot 3de studiejaar wachten? Het is moeilijk om te bepalen wanneer een kind klaar is. Er kan wel een indicatie gegeven worden na observatie. Wachten tot 3de studiejaar is niet mogelijk omdat lezen een belangrijke vaardigheid is in het onderwijs. Door aangepaste oefeningen kan het leerproces versneld worden waardoor het kind wel klaar is. Zo kunnen de meeste van deze laatbloeiers wel leren lezen en schrijven tegen het begin van 2de studiejaar met de juiste begeleiding. Zelf ben ik hier geen voorstander van, maar ik zie wel de noodzaak, zowel voor het aanleren van nieuwe leerstof binnen andere vakken als voor het zelfbeeld van het kind.

Wat is de aangepaste begeleiding?
De juiste begeleiding is afhankelijk van de oorzaak. Zo zal bijvoorbeeld extra uren logopedie niet goed werken bij kinderen met faalangst. Dan is het juist zinvol om via een omweg te werken naar het leerproces toe. De aangepaste begeleiding hoeft niet altijd via logopedie of zorguren op school: het kan ook binnen het gezin. Lees even hieronder wat je als ouder zelf kan doen.

Wat kan ik zelf doen?
Er is ontzettend veel dat je zelf thuis kan doen. Hierbij is het belangrijk om geen druk uit te oefenen op je kind: laat het natuurlijk en vanzelf verlopen. Lukt dit niet? Schakel dan een deskundige in. We willen allemaal dat onze kinderen vooruit geraken, maar helaas richten we soms door onwetendheid schade aan. Je kind staat ook zeer dichtbij waardoor de frustraties van je kind kunnen overslaan op jou. Laat de emoties en verwachtingen los en maak er fun-time van. Hieronder een aantal mogelijkheden. Neem hiervan wat past binnen je leven en bij je persoonlijkheid. Voel je je niet goed bij een tip? Dan zeker niet doen. Het moet spontaan en aangenaam blijven voor je kind en ook voor jezelf. Anders houden jullie het niet vol. Laten we beginnen!

Blootstelling aan letters: 
Wek de nieuwsgierigheid van je kind met letters. Plak labels op speelgoed of kastdeuren of opbergdozen. Dit kan je samen met je kind doen of alleen. Als je het samen doet, is het een deel van het leerproces voor je kind. Als je het alleen doet, is het een deel van je huisinrichting en niets bijzonders, hierdoor dus ook minder stress. Er is wel iets te zeggen voor beide opinies.

Bib-bezoek:
Ga samen naar de bib en maak hier een aangename tijd van. Geef je kind de tijd om zelf de bib te verkennen en ga zelf ondertussen een boek zoeken. Dit laatste is heel belangrijk! We hebben de neiging om een kind dat niet kan lezen bij de hand te houden en richting te geven over wat ze zouden kunnen doen. Niet doen! Het is fun-time. Zoek een boek en nestel je op een plaats. Laat je kind weten waar je bent en laat het vrij de bib verkennen. Wedden dat je kind dan plots met een boek naast je zit? Ok, de eerste keer zal je kind wel zagen om terug naar huis te mogen, maar zodra het de vrijheid ontdekt, zal het hiervan genieten en aarzelend een boekje pakken. Geen druk op zetten: het is vanzelfsprekend om hier te zitten lezen. Tip: een afsluitend drankje of hapje maakt dit een leuke totaalervaring.

Samen lezen:
Dit sluit aan bij het vorige: geef zelf het voorbeeld. Neem een boek en ga zelf lezen. Maak hiervan een gezellig moment: zet een muziekje op en maak thee of lekkere chocomelk. Smartphones buiten handbereik en samen genieten. Zet geen druk op je kind, maar nodig het uit. Laat het ook zeker niet voorlezen op deze momenten! Het is ok om enkel prentjes te bekijken.

Leesvoer:
Voorzie leesvoer in huis. En hiermee bedoel ik geen boeken, want die zullen in het begin genegeerd worden. Haal regelmatig een stapeltje tijdschriften in huis rond thema's die je kind interessant vindt. Deze zijn meestal zeer sensationeel geschreven en met grote foto's en korte teksten. Ideaal voor kinderen die niet willen leren lezen! Ze zullen nieuwsgierig zijn en in het begin je vragen om stukken voor te lezen en op een gegeven moment zelf beginnen lezen. Let erop dat de tijdschriften aansluiten bij de interesses van je kind en voorzie ook leesvoer voor jezelf want samen lezen stimuleert.

Schrijf verhaaltjes:
Je hoeft geen groot schrijftalent te zijn om een verhaaltje te verzinnen. Doe dit samen met je kind als mogelijk. Maak een leuk boekje samen met prentjes en leuke teksten. Ben je handig met een computer? Overweeg dan print on demand zoals Brave New Books of online een foto-album met teksten maken zoals bij Pixum. Gegarandeerd dat je kind dit met veel plezier zal vastpakken en vragen om meer te schrijven. Zet geen druk op je kind en maak er een fijn moment van.

Spelen met letters:
Maak letterkaartjes op karton of papier die je lamineert en laat je kind woorden vormen of maak zelf leuke woorden en zinnen. Er zijn ook veel leuke spelletjes op de markt. Let er enkel op dat je hier niet mee overdrijft, want je kind mag geen hekel krijgen aan leren lezen. 

Samen winkelen:
Maak boodschappenlijstjes en stel je kind aan als verantwoordelijke voor de lijst. Het boodschappen doen zal veel langer duren, maar het zal wel een nuttige les zijn. Als je kind oud genoeg is, kan je het zelfstandig de boodschappen laten doen en zelf wachten op een afgesproken plaats in de winkel (je kan mijn excuus gebruiken: mama wilt nog even bij de boekjes zien, haal jij de rest al maar, ik weet dat je dat kunt).

Laten schrijven:
Laat je kind zelf schrijven: een briefje of een boodschappenlijstje, dat maakt niet uit. Lukt het schrijven niet goed? Probeer dan typen of woorden uit de krant plakken of overpennen. Laatbloeiers kunnen trouwens vaak sneller met hoofdletters schrijven dan met kleine letters. Dit omdat hoofdletters allemaal even groot zijn. Geen probleem als je kind dit verkiest: zo leert het toch woorden vormen. De stap naar kleine letters is dan maar een kleine stap.

Tot slot
Er is veel dat je als ouder zelf kan doen, maar niet alles is geschikt voor elke situatie. Daarom heb ik me hierboven beperkt tot tips die werken voor alle situaties. Kies hieruit wat past binnen jouw gezinssituatie en bij jouw persoonlijkheid en pas het consequent toe. Zeg ook niet tegen je kind dat het is om te leren lezen! Maak er een fijne gezellige tijd samen van en geniet samen. Het leren zal vlotter gaan in een ontspannen sfeer.
Is je kind al in begeleiding? Spreek dan de deskundigen aan voor bijkomende tips en spreek ook de klasleerkracht van je kind aan. Zo werken jullie als team samen om je kind beter te begeleiden. Let er enkel op dat je niet teveel druk op je kind uitoefent. Dat werkt enkel averechts.

En nu je tot hier hebt gelezen: proficiat! Dit bewijst dat je het lezen heel serieus neemt. Breng dezelfde interesse over naar je kind en het komt allemaal goed. Er is niets mis met je kind: je kind is perfect. Vergeet dit niet. 

<< Ga terug naar de vorige pagina